نمایش محتوای سبز

1400/4/29 - 08:41
آقامير سيد عبدالباقي
آقامير سيد عبدالباقي
امام جمعه¨ دزفول در قرن دوازدهم قمري. سيد عبدالباقي يکي از عالمان دزفول در اواخر عصر صفويه است که حدود سه و نيم دهه از 1109 تا 1143ق، امام جمعه¨ اين شهر بوده است. پدرش سيد مرتضي فرزند سيد محمد امينا بوده است که پيش از او منصب امامت جمعه¨ اين شهر را داشته است.

ورود اين خاندان به منابع تاريخي از سيد محمد امينا است که او هم از علماي دزفول به شمار مي‌رود. اطلاعات خاندان آقامير، پيش از سيد محمد امينا در دسترس نيست اما پس از ايشان و مخصوصاً پس از سيد عبدالباقي بصورت نسبي روشن است. اين خاندان، خانواده¨ پر برکت، اهل علم و تعليم وتعلم وجمعه وجماعت هستند. از زندگي پدر سيد عبدالباقي اطلاعات کمي در دست است. برخي آثار تحقيقي جديد، براساس مُهر بجا مانده از سيد عبدالباقي، نام پدرش را سيد مرتضي دانسته‌اند  و منابع بعدي هم او را به همين نسب مي‌شناسند،  چنانکه از نام جدش سيد محمد امينا نيز در موقوفه¨ حمام مسجد جامع ياد رفته است.  تاريخ اين وقفنامه، 1015ق است 
تاريخ تولد سيد عبدالباقي روشن نيست اما محل تولدش دزفول بوده است. مهم‌ترين منبع در باب زندگي او، گزارش سيد عبدالله بن نور الدين جزايري نوه¨ سيد نعمت الله جزايري در الاجازة الکبيرة است و منابع بعدي بر او متکي هستند.  تحصيلات اوليه و ابتدايي او در زادگاهش بوده است اما براي کسب مدارج عالي علمي به حوزه¨ علميه¨ اصفهان رفته و از محضر آقا جمال خوانساري (1122ق) بهره برده است. سپس به مشهد عزيمت کرده و از مولي عبدالرحيم جامي استفاده كرده است. سيد عبدالباقي پس از آنکه به درجه¨ بالاي علمي رسيد، به وطن خود بازگشت؛ از اينرو، کساني که در شهر او رشد کردند، شاگردان اويند.  بازگشت او به دزفول را در 1109ق دانسته‌اند. 
استادان او يکي آقا جمال خوانساري (1122ق) بن آقا حسين بن جمال الدين محمد خوانساري است که تولد و رشد علمي او در اصفهان بوده و از اعاظم آن دوران است.  آقا جمال، آثار زيادي دارد که توانايي‌هاي او را در علوم مختلف مي‌رساند که از آن جمله رساله‌اي در نماز جمعه است. 
استاد ديگر او مولي عبدالرحيم جامي مشهدي است. از معاصران او که با سيد حشر و نشر داشته، يکي محمد علي حزين لاهيجي معروف است که پس از فتنه¨ افغان غلزايي، از اصفهان فراري و در مسير مسافرتش به جنوب، به دزفول رسيد. وي از سيد عبدالباقي دزفولي به بزرگي ياد کرده و او را از دوستانش معرفي کرده است.  بهترين منبع زندگي حزين لاهيجي همان اثر خود اوست. از ديگر معاصران، قاضي مجد الدين دزفولي است که خود حزين لاهيجي از آن ياد کرده است.  بقيه معاصران او را مي‌توان در ليست بلند اجازة الکبيرة ديد. از شاگردان سيد عبدالباقي نيز اطلاع چندان در دسترس نيست. سيد عبدالله جزايري (1173ق) مدتي در دزفول در درس تفسير بيضاوي سيد عبدالباقي شرکت داشته و از او بهره برده است.  همو، او را به ويژگي‌هاي «فاضل»، «کامل»، «معظم»، «جليل الشأن»، «ثقه» و «مرضي» ستوده است  محمدعلي حزين نيز او را به «فضل» ستوده است  گرچه از اقدامات او گزارش نداده است. بنابراين مي‌توان وي را بنيانگذار حوزه¨ علميه¨ دزفول يا يکي از بنيانگذاران شمرد که از اركان ترقي و رشد حوزه¨ علميه¨ دزفول بوده است و ساختمان حوزه¨ او احتمالاً همان اطاقي باشد که امروزه، به «اطاق آقامير» شهرت دارد و مورد احترام است. 
از مجموع يافته‌هايي که از زندگي وي به دست آمده است، اين نکته روشن مي‌شود که پدرش در سن پيري از دنيا نرفته و سيد عبدالباقي سن کمي داشته که يتيم شده است گرچه تاريخ فوت پدرش روشن نيست.  عبدالباقي پس از فوت پدرش عازم حوزه¨ علميه¨ اصفهان شده و پس از بازگشت از اصفهان بوده که منصب امامت جمعه و جماعت را به عهده گرفته است و در فاصله¨ فوت پدرش تا بازگشت سيد عبدالباقي از اصفهان معلوم نيست که امامت جمعه با چه کسي بوده است؟ در هر صورت منصب امامت جمعه قطعاً تا سال فوت ايشان که در 1143ق واقع شده، ادامه داشته است. 
از کارهاي مهم عصر او ساخت يا اتمام مسجد جامع دزفول است که نماز جمعه در آنجا برگزار مي‌شده است. البته روشن نيست که پيش از ايشان مسجد جامع ساخته شده بود يا نه؛ اما سيد محمد علي امام اهوازي معتقد است پيش از ايشان فقط مسجد لب خندق ساخته شده بود و مسجد جامع در عصر ايشان ساخته شده است.  در هر صورت قبل از ايشان مكاني به وسعت مسجد جامع نبوده و بخشي از خانه‌ها به همت خود سيد خريداري شده  و ساخت مسجد و نيز وقف املاک براي مسجد به سعي خيرين از جمله حاج عرب تاجر انجام گرفته است.  برخي از ملحقات مسجد از جمله غريب خانه،  اطاق آقامير و نيز درب بزرگ و زيرزمين درب بزرگ که مقبره¨ خاندان آقامير از زمان سيد عبدالباقي تا 1324ق است از ساخته‌هاي عصر سيد عبدالباقي است.  از اقدامات ديگر او تأسيس کتابخانه‌اي است که در دزفول انجام داده است. اين کتابخانه به فرزندش محمد حسين و امام جمعه¨ بعدي اين شهر رسيد که عصر اوج اين کتابخانه است. سپس کتاب‌ها بين فرزندان سيد محمد حسين تقسيم شد و بنا بر گزارش سيد محمد علي امام اهوازي، بخشي از اين کتاب‌ها به دست ايشان رسيده که در تأليفات خود از آنها سود برده و نيز بخشي را به کتابخانه مرکزي دانشگاه شهيد چمران اهدا کرده است. 
از آثار مکتوب سيد عبدالباقي اطلاعي در دست نيست. وي شش فرزند داشته  است که مشهورترين آنان سيد محمد حسين است که سادات آقامير منسوب به او بوده و منصب امامت جمعه را پس از پدرش داشته است.
منابع: الإجازة الکبيرة، سيد عبدالله جزايري (1173ق)، به‌کوشش: محمد سمامي حايري، قم، کتابخانه¨ آيت‌الله مرعشي نجفي، اول، 1409ق؛ أعيان الشيعة، سيد محسن بن عبدالكريم امين عاملي (1371ق)، تحقيق: سيدحسن امين، بيروت، دار التعارف، 1406ق؛ تاريخ خوزستان، محمد علي امام اهوازي، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، تهران، 1379ش؛ تاريخ علما و روحانيت دزفول، علي راجي، انتشارات آستانه¨ مقدسه، قم، 1384ش؛ تاريخ و سفرنامه¨ حزين، محمد علي حزين لاهيجي، به‌کوشش: علي دواني، مرکز اسناد انقلاب اسلامي، تهران، 1375ش؛ روضات الجنات في احوال العلماء و السادات، محمد باقر خوانساري، اسماعيليان، قم، بي‌تا؛ شجره¨ مبارکه، سيد محمد جزايري، چاپخانه نگارين اهواز، بي تا؛ شجره نامه¨ سادات رود بندي - داعي، حبيب الله نظيري دزفولي، نشر مؤلف، 1377ش، قم، چاپ اول؛ کهن شعراي خوزستان، سيد محمد علي امام اهوازي، اداره کل فرهنگ و ارشاد خوزستان، 1353ش؛ مسجد جامع دزفول و تاريخچه¨ آن، سيد محمد علي امام اهوازي، دار المؤمنين، اهواز، 1389ش؛ موسوعة الطبقات الفقهاء، آيت الله جعفر سبحاني، مؤسسه¨ امام صادق#، قم، 1418ق؛ وقايع السنين و الأعوام، عبدالحسين خاتون آبادي، به‌کوشش: محمد باقر بهبودي، کتابفروشي اسلاميه، تهران، 1352ش.
عبدالحکيم محمدي (کاظمي)

کپی لینک کوتاه
متن برای شناسایی تازه سازی CAPTCHA